उत्खनन बंद असले तरी धोका कायम; उद्या अतिवृष्टीत दुर्घटना झाली तर जबाबदार कोण?
सावंतवाडी | वाफोली
वाफोली येथील Quarry आणि वाफोली तलाव/धरण यांच्यातील अंतराचा Google Earth वरील प्राथमिक मोजमाप सध्या गंभीर प्रश्न उपस्थित करत आहे. उपलब्ध उपग्रह छायाचित्रावर करण्यात आलेल्या मोजमापानुसार Quarry परिसर आणि तलावाच्या काठामधील अंतर सुमारे 26.14 मीटर दिसून येते.
उपग्रह छायाचित्रात या परिसरात मोठ्या प्रमाणावर डोंगर उत्खनन, खाणीचे खड्डे आणि क्रशरशी संबंधित हालचाली झाल्याचे स्पष्टपणे दिसते. एका बाजूला जलसाठा आणि दुसऱ्या बाजूला उत्खनन झालेला डोंगर असा हा परिसर असल्याने भूस्खलन, माती-दगड वाहून जाणे, गाळ साचणे आणि अतिवृष्टीच्या काळातील पाण्याचा प्रवाह याबाबत प्रशासनाने आवश्यक सुरक्षा मूल्यांकन केले आहे का, हा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे.
आज काम बंद आहे, पण उद्याचे काय?
Quarry-Crusherचे काम सध्या बंद असले तरी उत्खननामुळे निर्माण झालेली भौगोलिक परिस्थिती तिथेच आहे.
भविष्यात पुन्हा उत्खनन सुरू झाले किंवा अतिवृष्टीमुळे उत्खनन केलेल्या भागातील माती-दगड तलावाच्या दिशेने वाहून गेले, तर त्याचा जलसाठ्यावर आणि परिसरातील पर्यावरणीय सुरक्षेवर काय परिणाम होऊ शकतो, याचा अभ्यास होणे आवश्यक आहे.
विशेषतः वाफोली तलाव/धरणाच्या इतक्या जवळ उत्खननास परवानगी देताना कोणता भूगर्भीय, जलवैज्ञानिक आणि slope stability अभ्यास करण्यात आला होता? हा प्रश्न प्रशासनाने स्पष्ट करणे गरजेचे आहे.
प्रशासनाला थेट ५ प्रश्न
१. Quarry आणि वाफोली तलाव/धरण यांच्यातील अधिकृत शासकीय अंतर किती आहे?
२. Quarryची परवानगी देताना Slope Stability / Geological Safety Assessment करण्यात आले होते का?
३. उत्खननामुळे तलावात माती व गाळ जाण्याचा धोका तपासण्यात आला आहे का?
४. भविष्यात अतिवृष्टी, भूस्खलन किंवा उत्खनन क्षेत्रातील दुर्घटना झाल्यास Emergency Response Plan काय आहे?
५. Quarry पुन्हा सुरू करण्यापूर्वी पर्यावरणीय, भूगर्भीय आणि जलसुरक्षा तपासणी नव्याने केली जाणार आहे का?
❗ दुर्घटना झाल्यानंतर जबाबदार कोण?
हा प्रश्न कोणत्याही एका अधिकाऱ्यावर आरोप करण्यासाठी नाही, तर पूर्वप्रतिबंधक प्रशासनिक जबाबदारी निश्चित करण्यासाठी आहे.
तहसीलदार, जिल्हा खनिकर्म विभाग, जिल्हाधिकारी, महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB), जलसंपदा विभाग आणि परिस्थितीनुसार वन विभाग—ज्यांच्या अधिकारक्षेत्रात परवानगी, तपासणी, पर्यावरणीय अनुपालन किंवा जलसुरक्षा येते, त्या प्रत्येक यंत्रणेने आपली भूमिका स्पष्ट करणे आवश्यक आहे.
पालकमंत्र्यांबाबतही राजकीय व प्रशासकीय उत्तरदायित्वाचा प्रश्न उपस्थित करता येतो; मात्र त्यांना थेट Quarryची परवानगी देणारे अधिकारी म्हणून संबोधणे योग्य ठरणार नाही.
आज तपासणी करा, उद्या पश्चात्ताप नको!
“वाफोलीत दुर्घटना झाल्यानंतर जबाबदार कोण?” हा प्रश्न दुर्घटनेनंतर विचारण्यापेक्षा,
“दुर्घटना होऊ नये म्हणून प्रशासन आज काय करत आहे?”
हा प्रश्न आजच विचारणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
वाफोलीतील नागरिकांना केवळ “काम बंद आहे” एवढे उत्तर नको आहे.
त्यांना हवे आहे—
अधिकृत अंतराचे मोजमाप, परवानग्यांची माहिती, सुरक्षा अहवाल, उत्खनन क्षेत्राची पाहणी आणि भविष्यातील आपत्ती व्यवस्थापनाची स्पष्ट माहिती.
वाफोलीचा प्रश्न केवळ Quarry-Crusherचा नाही; हा जलसाठा, पर्यावरण आणि भविष्यातील सुरक्षिततेचा प्रश्न आहे.
टीप : 26.14 मीटर हे Google Earth वरील प्राथमिक मोजमाप आहे. अंतिम अधिकृत अंतर संबंधित शासकीय विभागाच्या प्रत्यक्ष सर्वेक्षणातून निश्चित होणे आवश्यक आहे.
— एम. एस. गावडे
Subscribe
